کاردرمانی تخصصی برای ام اس یکی از مؤثرترین و ضروری‌ترین رویکردهای توانبخشی به شمار می‌رود چرا که راه کارهای نوین استقلال در انجام مارهای روزمره ، مدیریت حفظ انرژی ، مدیریت خستگی و دیگر مواردی که نیاز به آموزش برای بیمار دارد را می آموزد .
ارگوتراپیست رضا مقتدائی
کاردرمانی تخصصی برای ام اس (MS)؛ راهی برای بازیابی استقلال و بهبود کیفیت زندگی
بیماری مولتیپل اسکلروزیس (ام اس) یکی از شایع‌ترین بیماری‌های خودایمنی سیستم عصبی مرکزی است که معمولاً در سنین جوانی و میانسالی بروز می‌کند و می‌تواند ابعاد مختلف زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد. خوشبختانه، روش‌های متعددی برای مدیریت علائم و بهبود کیفیت زندگی این بیماران وجود دارد که در این میان، کاردرمانی تخصصی برای ام اس یکی از مؤثرترین و ضروری‌ترین رویکردهای توانبخشی به شمار می‌رود. در این مقاله جامع، به بررسی کامل ابعاد مختلف کاردرمانی تخصصی برای بیماران ام اس می‌پردازیم.
کاردرمانی تخصصی برای ام اس چیست؟
کاردرمانی (Occupational Therapy) حرفه‌ای مراقبتی بهداشتی است که به افراد دارای نیازهای خاص کمک می‌کند تا به طور مستقل و مفیدتری زندگی کنند. در حالی که فیزیوتراپی بر قدرت کلی، دامنه حرکت مفاصل، هماهنگی و مهارت‌های حرکتی تمرکز دارد، کاردرمانی به بیمار کمک می‌کند تا فعالیت‌های روزمره را با استقلال بیشتر انجام دهد.
کاردرمانی تخصصی برای ام اس روشی مبتنی بر درمان علائم است که تک‌تک علائم فرد را بررسی کرده و برای هر کدام از آن‌ها درمانی اختصاصی ارائه می‌دهد. متخصص کاردرمانی با همکاری بیمار مشخص می‌کند که فرد در چه جنبه هایی از زندگی مشکل دارد، سپس روش‌هایی را برای غلبه بر این مشکلات به بیمار آموزش می‌دهد.
هدف اصلی کاردرمانی، افزایش استقلال، بهره‌وری و ایمنی فرد در تمام فعالیت‌های مربوط به مراقبت شخصی، اوقات فراغت و فعالیت‌های شغلی است. کاردرمانگر با ارائه راهکارهای مختلف، به بیمار کمک می‌کند تا با وجود ناتوانی و بیماری، زندگی راحت‌تر و رضایت‌بخش‌تری داشته باشد.
آشنایی با بیماری ام اس (مولتیپل اسکلروزیس)
ام اس یک بیماری خودایمنی مزمن است که به پوشش محافظ روی اعصاب حمله می‌کند. این پوشش که میلین نامیده می‌شود، ساختاری چربی‌مانند است که دور سلول‌های عصبی را پوشانده و در افزایش سرعت هدایت و انتقال پیام‌رسانی میان مغز و بدن نقش دارد. با از بین رفتن میلین، ارتباط بین مغز و بدن بیمار مختل شده و در نهایت، ام اس به خود اعصاب آسیب می‌رساند. این آسیب قابل جبران نیست و علائم بسته به میزان آسیب وارده و نوع اعصاب آسیب‌دیده متغیر است.
انواع ام اس
ام اس به چهار نوع اصلی تقسیم می‌شود که درک آن‌ها برای طراحی برنامه کاردرمانی تخصصی ضروری است:
- 1. سندرم بالینی جدا شده (CIS) : اولین حمله علائم عصبی که نشان‌دهنده احتمال ابتلا به ام اس است.
- 2. نوع عودکننده-بهبودیابنده (RRMS) : شایع‌ترین نوع ام اس (حدود ۸۵٪ موارد) که با دوره‌های حمله (عود) و سپس بهبودی نسبی یا کامل همراه است.
- 3. نوع پیشرونده ثانویه (SPMS) : پس از سال‌ها ابتلا به نوع RRMS ایجاد می‌شود و با کاهش تدریجی عملکرد همراه است.
- 4. نوع پیشرونده اولیه (PPMS) : حدود ۱۰٪ موارد که علائم از همان ابتدا به تدریج و بدون دوره‌های بهبودی قابل توجه پیشرفت می‌کند.
علائم و نشانه‌های ام اس
علائم ام اس در افراد مختلف بسیار متفاوت است و می‌توانند از خفیف تا شدید متغیر باشند. شایع‌ترین علائمی که کاردرمانی تخصصی برای ام اس به مدیریت آن‌ها می‌پردازد عبارتند از:
- خستگی مزمن و شدید که حتی پس از استراحت نیز ادامه می‌یابد
- ضعف عضلانی و اسپاسم (سفتی غیرطبیعی عضلات)
- مشکلات تعادل و هماهنگی حرکتی که خطر زمین خوردن را افزایش می‌دهد
- مشکلات بینایی مانند تاری دید، دوبینی یا درد هنگام حرکت چشم
- بی‌حسی و گزگز در اندام‌ها، صورت یا سایر نواحی بدن
- اختلالات شناختی شامل مشکلات حافظه، تمرکز و قدرت حل مسئله
- اختلال عملکرد مثانه و روده
- دردهای مزمن و اسپاسم عضلانی
- مشکلات گفتاری و بلع
- افسردگی و تغییرات خلقی
کاردرمانی تخصصی برای ام اس چگونه به بیماران کمک می‌کند؟
کاردرمانگر با توسعه مهارت‌های فردی بیمار، انجام فعالیت‌های روزمره را برای او آسان‌تر می‌کند و خودمراقبتی را به او آموزش می‌دهد. در ادامه به بررسی دقیق مداخلات کاردرمانی در حوزه‌های مختلف می‌پردازیم.
۱. کمک به انجام فعالیت‌های روزمره زندگی (ADL)
یکی از اهداف اصلی کاردرمانی، کمک به بیمار برای داشتن یک زندگی مستقل است. هنگامی که فرد به ام اس مبتلاست، حتی فعالیت‌های معمولی نیز می‌تواند چالش‌برانگیز باشد. کاردرمانگر ابزارها و روش‌هایی را برای انجام وظایف روزانه به بیمار آموزش می‌دهد و در صورت نیاز، وسایل کمکی مناسب تجویز می‌کند.
کاردرمانی تخصصی برای ام اس بر کمک به بیماران در انجام فعالیت‌های روزمره مانند لباس پوشیدن، حمام کردن، غذا خوردن، رانندگی و راه رفتن تمرکز دارد. مطالعات نشان می‌دهد که ۶۵٪ از بیماران ام اس کاهش ساعات کاری، ۷۸٪ انجام فعالیت‌های کمتر از میزان دلخواه و ۶۶٪ محدودیت در وظایف کاری یا فعالیت‌های روزانه را تجربه می‌کنند، که لزوم مداخله کاردرمانی را برجسته می‌سازد.
۲. مدیریت خستگی
خستگی یکی از شایع‌ترین و ناتوان‌کننده‌ترین علائم ام اس است. کاردرمانگران با ارائه برنامه‌های مدیریت انرژی (Energy Conservation) به بیماران کمک می‌کنند تا با صرف انرژی کمتر، فعالیت‌های بیشتری انجام دهند. مداخلات کاردرمانی در زمینه کاهش خستگی شامل ترکیبی از راهکارهای زیر است:
- آموزش تکنیک‌های حفظ و صرفه‌جویی در انرژی
- برنامه‌ریزی فعالیت‌ها در زمان‌های پرانرژی‌تر روز
- تقسیم فعالیت‌های بزرگ به مراحل کوچک‌تر
- استفاده از وسایل کمکی برای کاهش مصرف انرژی
- تمرینات هوازی با شدت متوسط
- درمان شناختی-رفتاری (CBT)
- آب‌درمانی و تصویرسازی حرکتی
مطالعات متعدد نشان داده‌اند که برنامه‌های مدیریت خستگی ارائه‌شده توسط کاردرمانگران در کاهش علائم خستگی مؤثر هستند و منجر به بهبود خودکارآمدی و کیفیت زندگی بیماران می‌شوند.
۳. بهبود تعادل و پیشگیری از افتادن
اختلال تعادل از عوارض شایع ام اس است که می‌تواند ناشی از ضعف عضلانی، کاهش حس عمقی و درگیری مخچه باشد. کاردرمانی تخصصی برای ام اس با ارائه تمرینات تعادلی هدفمند به بهبود این وضعیت کمک می‌کند.
برنامه‌های ترکیبی ورزش و آموزش می‌تواند سقوط را کاهش داده و تحرک عملکردی را در بزرگسالان مبتلا به ام اس بهبود بخشد.
۴. توانبخشی اندام فوقانی و مهارت‌های حرکتی ظریف
ضعف و لرزش دست‌ها می‌تواند انجام بسیاری از فعالیت‌های روزمره را با مشکل مواجه کند. کاردرمانگران با ارائه تمرینات تخصصی برای تقویت عضلات دست و انگشتان، بهبود هماهنگی چشم و دست و کاهش لرزش به بیماران کمک می‌کنند.
در موارد شدیدتر، تحریک عمقی مغز (Deep Brain Stimulation) به عنوان یک روش درمانی پیشرفته برای کاهش لرزش در بیماران ام اس استفاده می‌شود که با بهبود قدرت گرفتن، کنترل حرکات ظریف و چابکی دست همراه است.
۵. توانبخشی شناختی
آسیب‌های شناختی در ام اس، از جمله مشکلات حافظه، تمرکز و قدرت حل مسئله، شیوع بالایی دارند. کاردرمانگر با ارائه تمرینات شناختی به بیمار کمک می‌کند تا این مشکلات را مدیریت کند.
رویکردهای نوین توانبخشی شناختی ترکیبی از تکنیک‌های مختلف را به کار می‌گیرند:
- تمرین فرایندهای شناختی اصلی (CCPT) با استفاده از تکنیک‌های تمرینی کامپیوتری
- تمرین تخصصی مبتنی بر وظیفه (TST) با تکرار هدف‌محور و تمرین در محیط‌های واقعی
- رویکرد جهت‌گیری شناختی به عملکرد روزانه (CO-OP) که بر حل مسئله فعال و دستیابی به اهداف معنادار بیمار تأکید دارد
این رویکرد جامع، پیشرفت تدریجی در پیچیدگی وظایف و انطباق مستمر را شامل می‌شود و با تمرکز بر فعالیت‌های روزمره و اهداف مشخص بیمار، بازسازی عصبی بهتری را به همراه دارد. نتایج نشان می‌دهد که این روش‌ها بر نتایج فعالیت و مشارکت تأثیر مثبت داشته و منجر به بهبود سازمان‌دهی قشر مغز می‌شوند.
۶. مدیریت علائم حسی
تغییرات حسی مانند بی‌حسی، گزگز یا حساسیت بیش از حد می‌تواند از آزاردهنده‌ترین علائم ام اس باشد. کاردرمانگران راهکارهای عملی زیر را برای مدیریت این علائم پیشنهاد می‌دهند:
- تحریک حس‌ها: استفاده از حمام آب گرم و سرد متناوب برای فعال‌سازی پایانه‌های عصبی، فعالیت با خمیر درمانی (تراپی پاتی) یا پارچه‌های مختلف برای تحریح حس لامسه، و تمرینات تحمل وزن برای افزایش آگاهی از اندام‌ها
- بازآموزی حسی: استفاده از تکنیک‌های مبتنی بر شواهد برای آموزش مجدد مغز در پردازش ورودی‌های حسی
- تاب‌آوری از طریق ذهن و بدن: یوگا و تای چی برای بهبود تعادل و آگاهی فضایی و آرامش سیستم عصبی
- تجهیزات کمک‌کننده: استفاده از دستگیره‌های بزرگ، قلاب دکمه، زیپ‌گیر و بازکن برقی قوطی‌ها
- تکنیک‌های ایمنی: همیشه ارزیابی دمای آب با قسمتی از بدن که حس طبیعی دارد و استفاده از دستکش محافظ در هنگام آشپزی
- درمان شناختی-رفتاری (CBT) : برای کمک به مدیریت ناراحتی مزمن و تغییر نحوه واکنش به علائم
- تحریک الکتریکی عملکردی (FES) : برای بازگرداندن حس و عملکرد از طریق پالس‌های الکتریکی
- آب‌درمانی: گرمای آب عضلات را شل کرده و شناوری آب اسپاسم را کاهش می‌دهد.
۷. مشکلات خواب و عملکرد جنسی
مشکلات خواب و اختلالات جنسی از جمله مسائلی هستند که به ندرت به طور مستقیم مطرح می‌شوند اما تأثیر عمیقی بر کیفیت زندگی بیماران دارند. یک مرور سیستماتیک که ۴۵ مطالعه را در زمینه خواب، سقوط، تحرک عملکردی، بهداشت توالت (کنترل ادرار)، فعالیت جنسی و فعالیت‌های عمومی روزمره بررسی کرده است، نشان می‌دهد که:
- درمان شناختی-رفتاری (CBT) و آموزش ذهن‌آگاهی (Mindfulness) در کاهش مشکلات خواب، به ویژه در زنان یا بزرگسالان مبتلا به علائم افسردگی مؤثر است.
- مشاوره با استفاده از مدل PLISSIT یا مدل Good Enough Sex می‌تواند عملکرد جنسی خودگزارش‌شده را بهبود بخشد.
- تمرین عضلات کف لگن برای زنانی که مشکلات بهداشت توالت (بی‌اختیاری ادرار) دارند توصیه می‌شود.
این یافته‌ها تأکید می‌کند که کاردرمانگران می‌توانند با استفاده از رویکردهای فوق که به طور تجربی عملکرد ADL و نتایج خواب را بهبود می‌بخشند، مداخلات مؤثری ارائه دهند.
۸. مداخلات روانی-اجتماعی و ذهن‌آگاهی
کاردرمانی تخصصی برای ام اس تنها به جنبه‌های فیزیکی محدود نمی‌شود. مطالعات نشان داده‌اند که مداخلات کاردرمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی تأثیر مثبتی بر بهزیستی روان‌شناختی و کیفیت زندگی بیماران مبتلا به ام اس دارد. این مداخلات به بیماران کمک می‌کند تا با چالش‌های روانی بیماری مانند استرس، اضطراب و افسردگی کنار بیایند و دیدگاه مثبت‌تری نسبت به زندگی پیدا کنند.
تجهیزات و وسایل کمکی در کاردرمانی تخصصی ام اس
کاردرمانگران با تجویز و آموزش استفاده از تجهیزات و وسایل کمکی مناسب، نقش مهمی در افزایش استقلال و ایمنی بیماران ام اس ایفا می‌کنند. این تجهیزات شامل ابزارهای ارزیابی عملکردی، تجهیزات تقویت عضلات، وسایل تعادل و هماهنگی، ابزارهای حسی-حرکتی و تجهیزات کمک به فعالیت‌های روزمره می‌باشد.
برخی از مهم‌ترین وسایل کمک‌کننده عبارتند از:
- انواع واکر، عصا و ویلچر برای بهبود تحرک و راه رفتن
- نرده و دستگیره‌های کمکی در سرویس‌های بهداشتی، حمام و کنار تخت
- بالابر بیمار و تخت‌های برقی برای آسان‌تر شدن جابه‌جایی
- تشک‌های مواج برای پیشگیری از زخم بستر در بیماران با تحرک محدود
- ابزارهای تطابقی مانند قلاب دکمه، زیپ‌گیر، قاشق و چنگال‌های با دسته بزرگ
- تحریک‌کننده‌های عصبی الکتریکی (TENS و FES)
- دستگاه‌های تحریک مغناطیسی ترانس کرانیال (TMS) به عنوان روش درمانی غیرتهاجمی و بدون درد
کاردرمانی ام اس در منزل و محیط بستری
ارائه خدمات کاردرمانی می‌تواند در محیط‌های مختلفی انجام شود. کاردرمانی تخصصی برای ام اس در منزل از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، زیرا بیماران می‌توانند در محیط واقعی زندگی خود، مهارت‌های لازم را تمرین کرده و با چالش‌های روزمره مواجه شوند.
مزایای کاردرمانی در منزل شامل:
- تقویت و بهبود مهارت‌های حرکتی شامل تقویت عضلات، بهبود هماهنگی، افزایش دامنه حرکتی و بهبود مهارت‌های دستکاری اشیاء
- کاهش و از بین بردن ناتوانی‌ها و بهبود عملکرد جسمی
- ارائه آموزش‌های لازم در محیط واقعی زندگی بیمار
- کاهش استرس ناشی از مراجعه به مراکز درمانی
علاوه بر این، کاردرمانی تخصصی در مراکز توانبخشی و محیط‌های بستری نیز ارائه می‌شود که امکان دسترسی به تجهیزات تخصصی‌تر و نظارت دقیق‌تر را فراهم می‌کند.
تیم توانبخشی چند تخصصی در ام اس
با توجه به ماهیت پیچیده و چند بعدی ام اس، یک تیم توانبخشی چند تخصصی برای ارائه مراقبت جامع و مؤثر توصیه می‌شود. کاردرمانگران به عنوان عضوی کلیدی از این تیم، در کنار متخصصان دیگر نقش مهمی در تعیین اهداف و آموزش عملکردی بیمار ایفا می‌کنند.
تیم توانبخشی ام اس معمولاً شامل متخصصان زیر است:
- نورولوژیست (متخصص مغز و اعصاب) – مسئول تشخیص، تجویز داروهای تعدیل‌کننده بیماری و پیگیری روند بیماری
- کاردرمانگر (OT) – تمرکز بر استقلال در فعالیت‌های روزمره و مدیریت علائم
- فیزیوتراپیست (PT) – تمرکز بر بهبود قدرت عضلانی، تعادل و راه رفتن
- روانشناس بالینی – مدیریت افسردگی، اضطراب و سازگاری با بیماری
- گفتاردرمانگر – بهبود مشکلات گفتاری و بلع
- مددکار اجتماعی – مشاوره در مورد مسائل اجتماعی، شغلی و حقوقی
- متخصص تغذیه – ارائه رژیم غذایی مناسب برای مدیریت علائم
- پزشک طب فیزیکی و توانبخشی – هماهنگی برنامه جامع توانبخشی
همکاری نزدیک کاردرمانگر با سایر اعضای تیم تضمین می‌کند که تمام جنبه‌های بیماری از جمله علائم فیزیکی، شناختی، عاطفی و اجتماعی به طور هماهنگ و مؤثر مدیریت شود.
شروع زودهنگام توانبخشی
شروع به موقع و زودهنگام توانبخشی و کاردرمانی تخصصی برای ام اس یکی از مهم‌ترین عوامل در پیشگیری از پیشروی ناتوانی و حفظ کیفیت زندگی است. توصیه‌های به‌روز شده بر دسترسی به درمان سریع و قاطع پس از تشخیص، دسترسی به مراقبت‌های چندمنظوره (از جمله توانبخشی و حمایت روانی)، و یافتن راه‌هایی برای درمان علائم نامرئی که با این وجود بر زندگی روزانه تأثیر می‌گذارند، تأکید دارند.
آغاز مداخلات توانبخشی در مراحل اولیه پس از وقوع حمله حاد می‌تواند بسیار کارآمد باشد و به تقویت تطابق فرد با شرایط جدید قبل از بروز علائم وخیم‌تر کمک کند.
جدیدترین یافته‌های علمی و دستورالعمل‌های بین‌المللی
مرور سیستماتیک کاردرمانی برای ام اس در سال ۲۰۲۶
بر اساس جدیدترین به‌روزرسانی مرور سیستماتیک کاکرین تحت عنوان «کاردرمانی برای مولتیپل اسکلروزیس» که در ژانویه ۲۰۲۶ منتشر شده، شواهد علمی در زمینه اثربخشی مداخلات کاردرمانی در بهبود عملکرد روزانه، مشارکت و کیفیت زندگی افراد مبتلا به ام اس در حال تکامل است. این مرور سیستماتیک که توسط دافنه کوس و همکاران انجام شده، به ارزیابی مزایا و مضرات مداخلات کاردرمانی می‌پردازد. یافته‌های اولیه نشان می‌دهد که برنامه‌های مدیریت خستگی توسط کاردرمانگران در کاهش علائم مؤثر هستند، هرچند تأثیرات بلندمدت کاردرمانی بر کیفیت زندگی همچنان با عدم قطعیت‌هایی همراه است.
مرور جامع شواهد در سال ۲۰۲۱
مرور گسترده‌ای که در مجله Scandinavian Journal of Occupational Therapy منتشر شد، مقالات منتشر شده تا ژوئن ۲۰۱۹ را در چهار حوزه اصلی دسته‌بندی کرده است:
- 1. برنامه‌های مدیریت خستگی و حفظ انرژی – قوی‌ترین شواهد موجود درباره اثربخشی
- 2. توانبخشی اندام فوقانی – مؤثر برای بهبود مهارت‌های حرکتی ظریف
- 3. توانبخشی شناختی متمرکز بر شغل – بهبود عملکرد شناختی و مشارکت روزانه
- 4. سایر انواع مداخلات – از جمله آموزش فعالیت‌های روزمره و مشاوره
نتیجه‌گیری این مرور نشان می‌دهد که کیفیت شواهد موجود برای کاردرمانی در بیماران ام اس ترکیبی است، اما مطالعات نشان داده‌اند که کاردرمانی می‌تواند نتایج عملکرد شغلی (مشارکت در فعالیت‌های معنادار زندگی) و سایر نتایج را در این جمعیت بهبود بخشد. بیماران مزایای متعددی از کاردرمانی گزارش کرده‌اند، اما پایگاه شواهد علمی نیاز به توسعه بیشتری دارد.
راهنمای برنامه تمرینی
انجمن علوم ورزشی استرالیا (ESSA) توصیه‌های مبتنی بر شواهد را برای تجویز ورزش به افراد مبتلا به ام اس با ناتوانی خفیف تا متوسط ارائه داده است. تمرینات مقاومتی و هوازی در کاهش برخی از علائم و نشانه‌های مشخصه ام اس مؤثر هستند و باید با تمرینات تعادلی برای پیشگیری از افتادن تکمیل شوند.
راهنمای بالینی کانادا برای توانبخشی ام اس
در آوریل ۲۰۲۵، MS Canada و Saskatchewan Health Research Foundation اعلام کردند که اولین راهنمای جامع و در دسترس بهترین شیوه بالینی برای توانبخشی و مدیریت علائم مولتیپل اسکلروزیس را تأمین مالی خواهند کرد. هدف از این راهنما ارائه منبعی معنادار به افراد مبتلا به ام اس در سراسر طیف بیماری و نیز به ارائه‌دهندگان مراقبت‌های بهداشتی، سیاست‌گذاران و محققان است. این راهنما نشان‌دهنده گامی بزرگ رو به جلو در طبقه‌بندی شواهد موجود و استانداردسازی مراقبت‌های توانبخشی برای ام اس است.
سؤالات متداول درباره کاردرمانی تخصصی برای ام اس
۱. آیا کاردرمانی می‌تواند ام اس را درمان کند؟
خیر. کاردرمانی قادر به درمان قطعی ام اس نیست، اما نقش مهمی در مدیریت علائم، کاهش ناتوانی و بهبود کیفیت زندگی بیماران دارد. کاردرمانی به بیمار کمک می‌کند تا با وجود بیماری، زندگی مستقل‌تر و رضایت‌بخش‌تری داشته باشد.
۲. تفاوت کاردرمانی با فیزیوتراپی در ام اس چیست؟
فیزیوتراپی بر قدرت کلی، دامنه حرکت مفاصل، هماهنگی و مهارت‌های حرکتی تمرکز می‌کند، در حالی که کاردرمانی به بیمار کمک می‌کند تا فعالیت‌های روزمره را با استقلال بیشتر انجام دهد و در تمام جنبه‌های زندگی از جمله کار، تفریح و خودمراقبتی عملکرد بهتری داشته باشد.
۳. بهترین زمان برای شروع کاردرمانی چه زمانی است؟
بهترین زمان برای شروع کاردرمانی بلافاصله پس از تشخیص بیماری و در اسرع وقت است. شروع زودهنگام توانبخشی می‌تواند از پیشروی ناتوانی جلوگیری کرده و به بیمار کمک کند تا راهکارهای مؤثری برای مدیریت علائم بیاموزد.
۴. آیا کاردرمانی در منزل مؤثر است؟
بله، کاردرمانی در منزل بسیار مؤثر است زیرا به بیمار این امکان را می‌دهد که مهارت‌های آموخته‌شده را در محیط واقعی زندگی خود تمرین کند. این رویکرد به ویژه برای بیمارانی که مشکلات حرکتی شدید دارند یا دسترسی به مراکز توانبخشی برایشان دشوار است، بسیار مفید می‌باشد. کاردرمانی در منزل شامل بهبود مهارت‌های حرکتی، تقویت عضلات، بهبود هماهنگی، افزایش دامنه حرکتی و بهبود مهارت‌های دستکاری اشیاء است.
نتیجه‌گیری
کاردرمانی تخصصی برای ام اس یکی از مؤثرترین و ضروری‌ترین رویکردهای توانبخشی برای مدیریت علائم و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا به این بیماری مزمن است. کاردرمانگران با رویکردی جامع و بیمار-محور به تمام جنبه‌های زندگی بیمار از جمله فعالیت‌های روزمره، مدیریت خستگی، توانبخشی شناختی، بهبود تعادل و مشکلات حرکتی، مدیریت علائم حسی، مشکلات خواب و عملکرد جنسی و مداخلات روانی-اجتماعی می‌پردازند.
شواهد علمی نشان می‌دهد که مداخلات کاردرمانی به ویژه در حوزه مدیریت خستگی نتایج مؤثری داشته و بیماران مزایای متعددی از دریافت این خدمات گزارش کرده‌اند. اگرچه پایگاه شواهد علمی همچنان در حال توسعه است، اما یافته‌های موجود حاکی از تأثیر مثبت کاردرمانی بر عملکرد روزانه، مشارکت، خودکارآمدی و کیفیت زندگی بیماران ام اس است. شروع زودهنگام توانبخشی و ارائه خدمات کاردرمانی در یک تیم چندتخصصی، همراه با همکاری نزدیک بیمار و خانواده، می‌تواند به طور قابل توجهی سیر بیماری را تحت تأثیر قرار دهد و استقلال و امید به زندگی را در این بیماران افزایش بخشد.